RSS

Les Miserables-Victor Hugo-Những Người Khốn Khổ

25 Sep


DC9
Tuliphantragiang

(Viết Tặng  Bạn Hiền- Tiểu Thảo Trần Tường Vi!)

Les Miserables – Những Người Khốn Khổ – Victor Hugo

Mùa Hè năm 1997, tôi đã xem Les Misèrable do đoàn kịch Broadway trình diễn ở Chicago. Đầu năm 2011 tôi xem lại vở nhạc kịch nổi tiếng này cũng do Broadway trình diễn trên sân khấu nhà hát ở thành phố Columbus thủ phủ bang Ohio. Phải thú thật một điều, vở nhạc kịch được Broadway dàn dựng ngày một công phu và hoàn hảo từ cách phục trang đến lối trình diễn xuất thần của các ca kịch sĩ qua những bản nhạc sống mãi với thời gian bằng lối hòa âm phối khí hiện đại nhưng không mất đi phong cách cổ điển. 

Nhắc tới “Les Miserable” tôi lại thêm một lần cảm ơn nhà dịch thuật âm thầm Nguyễn Văn Vĩnh (xin tìm hiểu thêm về cố dịch thuật Nguyễn Văn Vĩnh Tại Đây ). Ông là người đầu tiên dịch tác phẩm kinh điển này từ tiếng Pháp sang tiếng Việt với nhan đề “Những Người Khốn Nạn”.  

Còn nhớ, năm 1992-1993, chúng tôi nghiên cứu giáo trình Văn Học Phương Tây do Thầy Nguyễn Hữu Hiếu hướng dẫn,  trong đề tài chuyên về văn học cổ điển, lãng mạn và hiện thực Phương Tây nói chung, của Pháp nói riêng, tôi có dịp đọc và suy luận về nhiều bài phê bình văn học viết về nhà viết kịch, nhà văn đại tài Victor Hugo khá thuyết phục.  Khoảng thời gian đó tôi đã từng bình luận và tán thành với hầu hết những đánh giá của các nhà lý luận và phê bình văn học, rằng ông là một nhà văn chịu ảnh hưởng “nặng nề” của tôn giáo, cụ thể là Thiên Chúa Giáo và những gì ông cố gắng miêu tả chỉ xây dựng nên một xã hội kiểu “không tưởng”, không thể có thật.  Tồi tệ nhất là tôi kết luận Ông không nhận định được quy luật phát triển của xã hội vì Ông đã tuyệt đối tin tưởng không chút nghi ngờ rằng: chỉ có Đức Tin mới có thể giải phóng loài người ra khỏi tội lỗi, xã hội mới công bằng, tốt đẹp hơn, người với người mới yêu thương nhau hơn và hy sinh cho nhau hơn, chỉ có Đức Tin mới đem lại cuộc sống thiêng đường nơi hạ giới.  

Kể từ khi (1996) tôi thực sự được tiếp cận với Kinh Thánh- “Quyển Sách Luật Pháp” hay nhất của mọi thời đại, sau gần hai mươi năm, cuộc đời tôi đã có nhiều thay đổi lớn nhờ “Quyển Sách Luật Pháp” đó, nhất là sự thay đổi về tư tưởng (tinh thần). 

Trong dịp Giáng Sinh 2012 vừa qua, tôi đã âm thầm chuẩn bị món quà (duy nhất) bất ngờ cho chị gái tôi (để cảm ơn Tình Yêu Thương và sự hy sinh của chị đã dành cho bản thân tôi và cho gia đình tôi trong lúc hoạn nạn!) ấy là một tấm vé xem phim đúng vào ngày “Boxing Day”, là ngày mà Les Misèrable trình chiếu lần đầu tiên ngoài rạp phim trên toàn quốc Hoa Kỳ.  Một vở nhạc kịch rất ư là “British” (mặc dù “Les Misèable là tác phẩm kinh điển vừa lãng mạn vừa hiện thực của Văn học nước Pháp).  Vở nhạc kịch lôi cuốn ngay từ lúc mở đầu.  Một khung cảnh “khốn khổ” mở ra, để rồi từng nhân vật “khốn khổ” vật lộn với sự khốn cùng, lao đao trước sự tàn nhẫn của cái xã hội đầy dẫy những con người giả dối, ngu dốt, tính xa hoa óc danh lợi của bọn tư bản đỏ đã nhấn chìm bao số phận “khốn khổ”…

Ngồi trong rạp phim đang im phăng phắc, thỉnh thoảng có những tiếng nấc cất lên, lâu lâu tiếng nấc, tiếng sụt sùi lại đồng loạt cất lên từ sự kiềm chế khó khăn của tất cả khán giả trong đó có chị em tôi, tôi lại nghĩ đến ba (3) điều thật là lý thú.  Một là, có một chút tôi trong Les Miserable.  Tôi từng là một Côdét lúc còn bé (Cosette) sống xa cách Cha tôi (đang trong tù “cải tạo”) và Mẹ tôi (đang xa nhà làm mướn cứu đói đàn con). Điều đó đã giúp tôi tích lũy được nhiều kinh nghiệm về cách giữ vững sức mạnh tinh thần và cách tăng cường sức chịu đựng vô bờ trước những “Misèrables” khi tôi lớn lên.  Hai là, tôi cảm giác mình đang xem những số phận “Việt Nam” đang diễn ra trong sự hình dung của mình qua Les Miserable.  Ba là, niềm xác tín của tôi vào Thiên Chúa càng chắc chắn hơn khi cuốn phim kết thúc bằng hình ảnh nhân vật chính Giăng Văn Giăng từ biệt cô con cái nuôi Côdét vào phút cuối đời để về với Thiên Chúa.  Ông ra đi với một Linh Hồn Cao Thượng, thanh thoát và vô cùng hạnh phúc, để lại sự thương nhớ ray rứt trong lòng cô thiếu nữ Côdét…

Khi cuốn phim kết thúc, tôi chợt nhớ lại những nhận định thời còn ngồi trong Đại Học Văn Khoa của tôi về “Les Misèrable” đã quá nông cạn nếu không muốn nói là hoàn toàn trẻ con trong cách nhìn nhận và đánh giá vấn đề về cái gọi là “một xã hội không tưởng” nhà văn Victor Hugo đã xây dựng nên qua các nhân vật cao thượng trong tác phẩm vĩ đại nhất mà Ông đã dành ngót 30 năm để hoàn thành bộ tiểu thuyết “Les Misèrable” vào cuối năm 1861.

Khách quan mà nói, trong số những người theo phái vô thần, đọc và nghiên cứu “Những Người Khốn Khổ” của Victor Hugo trong bất cứ bối cảnh lịch sử nào thì “một xã hội không tưởng” hiện ra trong trí họ là điều không thể tránh khỏi.  Họ đã lý luận rằng, đó chẳng qua chỉ là quan điểm nhân đạo của Hugo muốn hướng tới một xã hội Tự Do-Công Bằng-Bác Ái.  Thật khó cho họ để có thể tin một Giăng Văn Giăng (Jean Valjean) vì cứu đói cháu của mình (con của chị gái) đã ăn cắp mấy ổ bánh mì, bị tố, phải đi tù khổ sai.  Sau khi trốn thoát, Giăng Văn Giăng lại tiếp tục ăn cắp những vật quý trong một nhà thờ nơi Anh đang ẩn trốn khi cảnh sát truy lùng Anh, lại bị bắt, để rồi trước mặt cảnh sát, Đức Giám Mục Monsieur trong nhà thờ đã lần đầu tiên (và duy nhất trong cuộc đời Ngài) “phạm tội” với Chúa ấy là: nói dối cảnh sát để cứu Giăng Văn Giăng.  Hành động cao thượng đó của Đức Giám Mục Monsieur đã tác động đến trái tim một tên ăn trộm quen tay, một tên tù khổ sai mang trong lòng sự thù ghét tận xương tủy cái xã hội lưu manh, bất công đã dồn người dân lao động vào cảnh khốn cùng… Và rồi, Giăng Văn Giăng đã lần tìm đến với Thiên Chúa để tự tìm câu trả lời cho những thắc mắc của chính mình trước một biểu hiện cao thượng ấy của vị Giám Mục.  Linh hồn Anh đã được cứu. Giăng Văn Giăng đã từng bước thay đổi khi hiểu ra, chỉ có Niềm Tin vào Thiên Chúa, thì mới mong giải phóng chính mình ra khỏi một đời sống tội lỗi (như Giăng Văn Giăng).  Một khi đã được giải phóng chính mình ra khỏi tội lỗi, Lời Của Chúa đã thay đổi Giăng Văn Giăng biết sống hy sinh cho những những người “khốn khổ” và trở thành biểu tượng cao thượng trong xã hội lúc bấy giờ.  Anh (sau đó) không những trở thành Thị Trưởng của Thành Phố (dưới một cái tên khác: Mơ-đơ-len) nhờ sự giúp đỡ của Đức Giám Mục Monsieur, mà còn trở thành một Thương Gia giàu có, xây dựng nhiều hãng xưởng để tạo công ăn việt làm cho người dân, những món tiền lời Anh dùng hết cho những việc nhân đạo…

Tôi muốn nhấn mạnh đến hai điểm mà tôi nhận thức được ấy là: Thứ nhất, Niềm Tin vào Thượng Đế có thể thay đổi một con người từ tầm thường trở nên Cao Thượng. Thứ hai, “Những Người Khốn Khổ” hoàn toàn mang tính hiện thực, không hề có chi tiết phi lý hay những lý giải mang tính “không tưởng” của tác giả, cụ thể là Les Miserable hiện đã và đang tái hiện rõ rệt ở Việt Nam.

Niềm Tin vào Thượng Đế có thể thay đổi một con người từ tầm thường trở nên Cao Thượng.

Ngày nay, có biết bao con người từng sống trong tội lỗi, lầm đường lạc bước đã được thay đổi nhờ (qua) Đức Tin.  Họ, tất cả đều trở thành những con người cao thượng, sống một đời sống đạo đức và hy sinh.  Họ, tất cả đều cống hiến cho xã hội bằng cả trái tim tha thứ và yêu thương chính cái xã hội đã từng đưa đẩy họ vào con đường tội lỗi.  Thực tế, tôi đã từng được nghe và chứng kiến nhiều nhân vật đã làm chứng một cách hùng hồn về sự thay đổi kỳ diệu mà Thiên Chúa đã làm trên đời sống vốn lầm lạc và hư mất của họ, khiến lúc nào tôi cũng cảm thấy mình chẳng khác gì như một hạt cát nằm trong sa mạc trước những tính cách cao thượng. 

Một trong những Giăng Văn Giăng đang sống hiện nay mà tôi biết được đó là Mục Sư James MacDonal.  Ông từng sống trong tội lỗi rất lâu.  Trong khi bên cạnh ông là người vợ ngày và đêm cầu nguyện cùng Thiên Chúa để Ngài cứu rỗi linh hồn ông, dẫn dắt ông ra khỏi đời sống lầm lạc mà ông đang bị nó cám dỗ để trở về với gia đình, làm trọn bổn phận của một người chồng đối với vợ, người cha đối với con cái của mình, thì bản thân ông ngày ngày vẫn đi vào những sòng bạc, tham gia vào những sinh hoạt không lành mạnh, kết thân với những nhóm bạn luôn ủng hộ ông trong lối sống tội lỗi, ông đã mang đến nỗi đau khổ tột cùng cho người vợ và các con bé nhỏ của ông đang cần ông, nhưng ông luôn tìm cách ngụy biện, phớt lờ đi, hành động đó khiến làm tăng nỗi đau gấp ngàn lần trong trái tim (bề ngoài) yếu đuối của vợ ông.  Nhưng, cuối cùng, sự cầu nguyện của người vợ đã động lòng Thiên Chúa, trong một phút cô đơn tuyệt vọng, khi tất cả mọi thứ xung quanh bỏ rơi ông, và ông ngồi suy nghĩ lại mục đích của đời mình, cũng như mình đã làm được gì cho vợ và con…ông đã hoàn toàn ở trong tâm trạng tuyệt vọng.  Sự tha thứ và nhân hậu của vợ ông, một Monsieur hiện tại có đời sống đức tin mạnh mẽ vào Thiên Chúa, đã từng bước tác động đến suy nghĩ và việc làm của ông.   Ông nhất quyết tử bỏ đời sống cũ.  Không lâu sau ông đã trở thành một Mục Sư nổi tiếng, đi khắp nơi để nói về tội lỗi đã hủy hoại một giai đoạn trong cuộc đời ông như thế nào.  Biến sự nuối tiếc thành mục tiêu giúp đỡ những người đang sống trong lầm lạc như ông đã từng sống, trở về với con người lương thiện của mình.  Hiện tại, ông là một Mục Sư có sức ảnh hưởng đến hàng triệu con cái Chúa tại nhà thờ Harvest ở Bang Illinois, và khắp nơi trên thế giới qua những lần đi thuyết giảng cũng như qua chương trình phát thanh trực tiếp của Đài Phát Thanh Tin Lành, tầng sóng 91.5 FM.  (Xin đọc thêm về Mục Sư James MacDonal Tại Đây .)

Tôi tin bằng cả trái tim và khối óc của mình rằng, tính cách cao thượng của một một con người luôn có ảnh hưởng tích cực đến những người xung quanh.  Cho dù những người xung quanh có xấu xa và tội lỗi thế nào chăng nữa, thì với Đức Tin và sự khiêm nhường trước Thượng Đế, những con người cao thượng sẽ làm được điều mà người ta thường cho là ảo tưởng hay “không tưởng”. Xã hội hiện tại, còn nhiều và rất nhiều những Giăng Văn Giăng hay James MacDonal đang sống, nhiều hơn chúng ta đang trông mong và hy vọng.

Hiện thực trong “Những Người Khốn Khổ” đang tái diễn ở Việt Nam

Xã hội Việt Nam hiện tại, có biết bao nhiêu là số phận “khốn khổ” như Hugo đã miêu tả đang tái hiện. Có khi còn “khốn khổ” hơn thế nữa, nhất là những “khốn khổ” bị quấy nhiễu và bức hại về tinh thần lẫn thể xác được biểu hiện và tồn tại dưới nhiều hoàn cảnh lẫn hình thức tinh vi khác nhau.  Không ít trong số họ có lúc muốn bức tử để giải thoát…hoặc đã quyết định đi tìm cái chết để bày tỏ sự phẫn uất, bất công (Mẹ Liêng, Mẹ của Blogger Phong Tần)).  Vẫn còn vô số những Phăngtin (Fantine) đang sống vất vưỡng, đau đớn ngay trên quê hương Việt Nam, hoặc trên xứ Đài, xứ Khựa, xứ Lào, xứ Campuchia, và nhiều nơi khác…(như câu chuyện thương tâm của cô gái Việt lấy chồng nước ngoài đã ôm hai con nhảy lầu tự tử). Vẫn còn vô số Cô-dét (Cosette) bé thơ sống đời bất hạnh mồ côi, ngày đêm khao khát tình mẹ, tình cha.  Vẫn còn và ngày càng xuất hiện nhiều những Giăng Văn Giăng phải vào tù ra khám vì những tội danh mờ ám, lãnh nhiều bản án bất công, nghiệt ngã.  Vẫn còn hàng ngàn người nông dân cùng khổ đang cố vươn lên, dùng mạng sống chính mình ra gìn giữ từng tất đất trước sự cướp bóc trắng trợn của bọn “cướp ngày” (là quan).  Chúng kéo đến thôn làng đang bình yên của họ  để chủ tâm làm một cuộc TÀN SÁT rồi tự “khen” đó là “một trận đánh đẹp” vào nhân dân.  Vẫn còn những Marius và Eponine (thành viên của nhóm ABC, một tổ chức sinh viên yêu nước đứng lên làm cuộc cách mạng thay đổi chính quyền giải phóng nhân dân Pháp ra khỏi xiềng xích của chính quyền đương đại), những sinh viên yêu nước này hy sinh tình yêu cá nhân mình đang anh dũng trỗi dậy trước sự khiếp nhược của các vị lãnh chúa Ba Đình để công khai bày tỏ lòng yêu nước, bảo vệ tổ quốc và kêu gọi quyền được làm người tự do căn bản cho dân tộc Việt Nam ngay trên đất nước Việt Nam.

Duy nhất chỉ một điều mà tôi không thấy hoặc chưa thấy, ấy là không có một Giave (Javert) nào trong xã hội Việt Nam hiện tại có đủ cang đảm kết thúc sự sống của mình vì hổ thẹn trước những con người cao thượng như Giăng Văn Giăng, cậu bé dũng cảm yêu nước Gavơrốt.   Mặc dù, cũng như các quan chức ngày nay trên xứ Việt, Giave không học hành đến nơi đến chốn, nói trắng ra là dốt nát nhưng lại lãnh đạo một trấn, song, hắn cuối cùng đã hổ thẹn trước sự hy sinh cao cả của Giăng Văn Giăng khi Anh nhiều lần bị bắt, bị còng tay mà vẫn yêu cầu cảnh sát : “Tôi sẽ theo ông, nhưng trước tiên hãy cho tôi thời gian…”, để làm gì?  Để anh hoàn thành di nguyện của người phụ nữ xấu số vừa chết (Fantine chết, nhờ Giăng Văn Giăng đi tìm Codét, con gái bị thất lạc của Fantine, và sau này là con gái nuôi của Giăng Văn Giăng). Một lần khác, anh xin thêm thời gian để cho anh cứu sống Marius Pontmercy, người thanh niên (là sinh viên) yêu nước đang bị trọng thương trong một trận đụng độ với chính phủ bạo tàn (người yêu của Côdét sau này).  Giave đồng thời hổ thẹn trước cái chết oanh liệt của cậu bé lấy đường phố làm nhà mà chính hắn là người chỉ huy nả đạn vào nhóm sinh viên yêu nước Pháp, trong đó có cậu bé Gavơrốt. Trước khi tự kết liễu đời mình, hắn đã tự tay tháo quân hàm danh dự trên áo mình cài lên áo (xác chết) của cậu bé vì Giave nhận ra, chính Gavơrốt mới là một người hùng thực sự, và hắn chỉ là một tên hèn trước lòng quả cảm của Gavơrốt.   Sự  hổ thẹn đó có lẻ xuất phát từ việc như Hugo đã miêu tả, rằng hắn là người thích đọc sách.

Thật, chưa bao giờ những người tù Giăng Văn Giăng, những người mẹ, người phụ  nữ Phăngtin, những đứa bé mồ côi Côdét, những trẻ thơ sống lang thang không nhà Gavơrốt, những thanh niên sinh viên yêu nước như nhóm ABC của “Những Người Khốn Khổ” lại trở nên rõ rệt và hiện thực hơn bao giờ hết trên mảnh đất hình chữ S ngày càng co rút lại vì sự biến mất những phần lãnh thổ, lãnh hải của Tiền Nhân để lại.

Cuộc cách mạng do nhóm Sinh Viên ABC đứng lên chống chính quyền tư sản hà khắc của Pháp giai đoạn1930-1931 được Hugo ghi lại tuy bị dập tắc, nhưng đã mở màn cho phong trào Nông Dân nổi dậy chống chính quyền phản động năm 1832.  Một xã hội Tự Do-Công Bình-Bác Ái mà Hugo đã miêu tả sau đó đã được hình thành và ngày càng hoàn thiện hơn trên nước Pháp ngày nay.  Nhân dáng của một xã hội Đạo Đức-Tự Do-Công Bình-Bác Ái ấy sẽ lại tái hiện trên mảnh đất hình chữ S một ngày gần đây chăng?  Mong lắm thay!

Luật Pháp không thể đóng vai trò làm cho con người và xã hội tốt hơn.  Luật pháp chỉ có thể ngăn chặn con người phạm tội và xã hội bớt xấu đi ở chừng mực nào đó nếu Luật Pháp công tâm và minh bạch.  Bèn như, Luật Pháp, Tòa Án, Nhà Tù cứ nghiễm nhiên mọc ra như nấm mà sự công tâm và minh bạch không phải là nền tản của Luật Pháp, lại còn được điều khiển bởi những con người vừa dốt nát vừa tàn bạo, ắc chỉ tạo thêm sự rối loạn bất an cho xã hội và không hề mang đến bất kỳ lợi lộc gì cho con người đang sống dưới nền Luật Pháp như lâu đài xây trên cát đó.  Xã hội chỉ tốt hơn khi và chỉ khi con người ý thức được chỉ có Đức Tin mới giúp họ sống một đời sống đạo đức, để biết lựa chọn đúng sai, để tránh những việc làm nhằm mang lại tổn hại cho bản thân, cho gia đình, rộng hơn nữa, cho xã hội, cho dân tộc, cho đất nước.  Tựu trung lại Đức Tin giúp con người tránh xa tội lỗi.  Chỉ có Đức Tin mới là giải pháp cho tất cả, đúng như Victor Hugo đã khẳng định trong tác phẩm “Les Miserable” của mình.

Xin được mượn lời mở đầu bộ tiểu thuyết của chính tác giả  đã đề bút ngày 1 tháng 1 năm 1862 để khẳng định giá trị của Les Miserable:  “Khi pháp luật và phong hóa còn đày đọa con người, còn dựng nên những địa ngục ở giữa xã hội văn minh và đem một thứ định mệnh nhân tạo chồng thêm lên Thiên Mệnh, khi ba vấn đề lớn của thời đại là sự sa đọa của đàn ông vì bán sức lao động, sự trụy lạc của đàn bà vì đói khát, sự cằn cỗi của trẻ thơ vì tối tăm, chưa được giải quyết, khI ở một số nơi đời sống còn ngạt thở, nói khác đi và trên quan điểm rộng hơn, khi trên mặt đất, dốt nát và đói khổ còn tồn tại thì những quyển sách như loại này còn có thể có ích. “

 

TÁM (8) Nguyên Tắc Tham Gia Phản Hồi Và Quyền Của Tulip Phan Trà Giang.............. Bạn đọc phản hồi bài viết do Tulip đăng tải xin tuân thủ tám (8) nguyên tắc sau đây: (1) Để lại danh tánh rõ ràng. (2) Chỉ được dùng một (1) nickname và một (1) địa chỉ email duy nhất. (3) Phản hồi KHÔNG ĐƯỢC LẠC ĐỀ. (4) VIẾT BẰNG TIẾNG VIỆT CÓ DẤU. (5) Tránh dùng Tiếng Anh trong trường hợp có thể. (6) PHẢI có tính xây dựng, KHÔNG ĐƯỢC BÔI NHỌ CÁ NHÂN. (7) Từ ngữ PHẢI trong sáng. (8) Nội dung PHẢI rõ ràng và tích cực. Tất cả những phản hồi VI PHẠM bất kỳ nguyên tắc nào của Tulip Phan Trà Giang sẽ được xóa và chuyển sang spam mà không cần thông báo trước. Quản Trị Và Điều Hành Blog: Tulip Phan Trà Giang.

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: